Koniec dominacji włoskiej na kontynencie przyśpieszony został przez wojny między najsilniejszymi państwami regionu,.które wstrząsnęły Pół-wyspem Apenińskim po roku 1494, a ostatecznie został przypieczętowany przez wielkie podróże i odkrycia geograficzne. Po wytyczeniu nowych dróg morskich, Morze Śródziemne straciło status głównego szlaku handlowego ze Wschodem. W pierwszych latach XVI wieku Antwerpia, we Flandrii (dziś Belgia), stała się handlowym i finansowym centrum Europy. Sukces miasta opierał się długiej, sięgającej głęboko w średniowiecze, tradycji doskonale rozwiniętego kupiectwa i handlu. Do rozkwitu Antwerpii przyczyniły się także silne związki z Anglią. Sukno, główny towar eksportowy Anglii, było skupowane przez kupców flamandzkich i rozprowadzane po całej Europie. Bunt prowincji holenderskich przeciw rządom hiszpańskim doprowadził Antwerpię do ruiny. Po zdobyciu miasta przez Hiszpanów, Holendrzy zablokowali rzekę Schledt, która łączyła Antwerpię z morzem. Wielu mieszkańców miasta uciekło na północ, by osiedlić się w Holandii. Ich umiejętności zawodowe i doświadczenie przyczyniły się do wzrostu nowo powstałej Republiki Niderlandów, która objęła głównie północne, dotąd słabiej rozwinięte prowincje kraju. Mądrze gospodarując pozornie skąpymi zasobami swego małego, nizinnego kraju, Holendrzy zaczęli się bogacić, a Amsterdam zastąpił Antwerpię w roli europejskiego centrum handlu. W końcu XVII wieku Holandię wyprzedziły Anglia (od 1707 Wielka Brytania), a potem Francja. Jednak Francja nigdy nie zdołała dorównać sąsiadom zza kanału La Manche i brytyjska supremacja w handlu i polityce stawała się coraz wyraźniejsza. Wyspy Brytyjskie znajdowały się na skrzyżowaniu północnoatlantyckich szlaków handlowych. Morze i silna flota skutecznie chroniły kraj przed inwazją obcych wojsk. WIk. Brytania, w przeciwieństwie do innych obszarów Europy w tamtym okresie, nie ucierpiała z powodu zniszczeń spowodowanych przez ciągłe wojny. Państwo brytyjskie było silniejsze i bardziej stabilne niż inne kraje kontynentu. Najważniejsza chyba jednak była stosunkowa płynność struktury społecznej, ułatwiająca awans ambitnym jednostkom. Choć Wielka Brytania zdominowała byta przez arystokrację, ci spośród nisko urodzonych, którzy wzbogacili się i osiągali sukcesy, szybko uznawani byli równymi szlachcicom i jako takich dopuszczano do zajmowania wysokich stanowisk politycznych i publicznych. Także sami członkowie klasy posiadaczy ziemskich chętnie inwestowali w handel, więc i parlament przez nich zdominowany pilnie zajmował się sprawami gospodarki.